Ассы үстіртіне турлар

Ассы платосы: табиғи ерекшеліктері мен географиясы

Іле Алатауының жүрегіндегі биіктік белдеуі

Ассы платосы — Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Түрген және Ассы шатқалдарының аралығында орналасқан таулы үстірт. Теңіз деңгейінен шамамен 2200–2800 метр биіктікте жатыр. Алматы қаласынан қашықтығы шамамен 70–90 шақырым, көлікпен 2–2,5 сағат жол. Плато батыстан шығысқа қарай созылып, көкжиекте Тянь-Шань жоталарының тізбегі ашылады.

Мұнда жаз айларында да ауа температурасы қалаға қарағанда 8–10 градусқа төмен. Шілдеде күндіз +18…+22°C, түнде +5…+10°C болады. Жауын-шашын жиі, әсіресе мамыр–маусым айларында. Қыста плато қар астында қалады, кейбір жылдары қар қалыңдығы 1 метрден асады.

Плато беті негізінен альпілік және субальпілік шалғындардан тұрады. Көктемде қызғалдақ, қызғылт сары тау гүлдері, жазда әлпі шөптер мен дәрілік өсімдіктер гүлдейді. Таутеке, елік, суыр, түлкі сияқты жануарлар мекендейді. Құстардан тау қыраны, сары қарлығаш жиі кездеседі.

Түрген шатқалы: жол басталатын қақпа

Түрген шатқалы — Ассы платосына апаратын негізгі бағыт. Түрген өзені Іле өзенінің сол жақ саласы болып, ұзындығы шамамен 90 шақырым. Шатқал бойымен тар асфальт жол жүреді, кейін тау жолына ауысады. Жол бойында биік шыңдар, құздар, сарқырамалар көрінеді.

Шатқалдың төменгі бөлігінде орман белдеуі басым: Тянь-Шань шыршасы, қайың, терек. Жоғарылаған сайын орман сирейді де, тау шалғынына орын береді. Түрген өзенінің суы мұздай таза, жазда да +8…+12°C-тан аспайды.

Шатқалда бірнеше көрікті жер бар: Аю сарқырамасы (Медвежий), Қайыңды сай, Тұздыбұлақ. Аю сарқырамасының биіктігі шамамен 30 метр, суы қатты ағып, айналасында шашырау тудырады. Жақын жерде демалыс алаңдары мен дәмханалар орналасқан.

Ассы шатқалы және жоғарғы плато

Ассы шатқалы Түргенге қарағанда тарлау және жабайылау. Ассы өзені тау баурайынан басталып, Іле өзеніне құяды. Жоғарғы платода обсерватория орналасқан, ол бүгінде ғылыми-зерттеу нысаны ретінде қолданылады. Обсерватория маңынан Тянь-Шаньның кең панорамасы ашылады.

Платоның ең биік нүктесі шамамен 2800 метр. Мұнда жел күшті, ауа сирек, күн сәулесі қарқынды. Күннен қорғаныш қажет. Түнде жұлдыздар айрықша анық көрінеді, өйткені қала жарығынан алыс.

Ассы платосының батыс бөлігінде тау фермалары бар, онда қой, жылқы өсіріледі, қолөнер ірімшігі дайындалады. Жергілікті тұрғындар қонақжайлылығымен танымал.

Ассы платосы: турларға шолу және бағыттар

Бір күндік сапарлардың форматы

Біздің турлар — Алматыдан шығатын бір күндік сапарлар. Барлығы автокөлікпен жүзеге асады, жеке немесе шағын топпен. Әр турдың ұзақтығы 8–11 сағат аралығында. Бағыттар Түрген және Ассы шатқалдарын, Аю сарқырамасын, кейбіреуі Іссық көлін және обсерваторияны қамтиды.

«Ассы үстіртінде жұлдыздар астындағы кешкі ас» — 11 сағаттық тур, кешкі ас ашық аспан астында. «Ассы үстірті: бұлттар астындағы саяхат» — 8 сағат, плато мен Аю сарқырамасына баса назар. «Ассы үстірті, сарқырама және Есік көлі шағын топпен» — 10 сағат, үш нысанды біріктіреді. «Ассы үстірті: обсерватория және Түрген сарқырамасы» — 11 сағат, обсерватория мен ферма ірімшігін қамтиды.

Барлық турлар жеке немесе шағын топ форматында. Жеке турда уақыт пен тоқтау орындарын икемдеуге болады. Мини-топта 6–12 адам жиналады, бұл танысуға және шығынды бөлісуге қолайлы.

Бағыттардың ерекшеліктері

«Жұлдыздар астында кешкі ас» туры күндізгі сапардан басталып, кешке платода аяқталады. Жолда Түрген шатқалы, Аю сарқырамасы, кешке қарай плато. Кешкі ас ашық аспан астында, жұлдыздарды тамашалау мүмкіндігі бар. Түнде салқын болады, жылы киім қажет.

«Бұлттар астындағы саяхат» — ең қысқа тур, 8 сағат. Үстірт пен Аю сарқырамасына шоғырланған. Таңертең шығып, кешке қайтасыз. Жеңіл физикалық дайындық жеткілікті.

«Ассы үстірті, сарқырама және Есік көлі» — үш нысанды бір күнде аралайды. Есік көлі — биіктігі 1756 метр, суы көгілдір, таулармен қоршалған. Көлге дейін жаяу 20–30 минут жүру керек. Маршрут ұзақ, таңғы 07:00-де шығу ұсынылады.

Қай тур кімге жарайды

Уақыты шектеулілерге 8 сағаттық тур қолайлы. Табиғатты тереңірек сезінгісі келгендерге 11 сағаттық турлар, әсіресе кешкі ас пен жұлдыздар. Отбасымен барғысы келгендерге мини-топ ыңғайлы, өйткені балалармен жүру жеңілдеу.

Физикалық дайындығы орташа адамдар үшін барлық тур қолжетімді. Дегенмен ұзақ жаяу жүру, биіктік өзгерісі, тау жолының шайқалуы ескерілуі керек. Жүрек-қан тамырлары ауруы, тыныс алу проблемалары бар адамдар дәрігермен кеңесуі тиіс.

Жасы мен салмағы бойынша шектеулерді брондау кезінде нақтылаймыз. Балалармен жүру мүмкіндігі турға және ауа райына байланысты.

Ассы платосы: маусымдық және ауа райы

Айлар бойынша жағдай

Ассы платосына бару мамырдан қазанға дейін қолайлы. Мамырда қар әлі де жатуы мүмкін, жол лайсаң. Маусым–тамыз — ең жылы кезең, бірақ жаңбыр жиі. Қыркүйек–қазан — алтын күз, ауа райы тұрақты, көрініс ашық.

Қарашадан сәуірге дейін плато қар астында, кейбір жолдар жабылады. Қыста тек тәжірибелі жүргізушілермен және арнайы көлікпен баруға болады. Біздің турлар жыл бойы ұсынылады, бірақ қыста бағыт өзгеруі мүмкін.

Күндізгі температура: мамырда +10…+15°C, шілдеде +18…+22°C, қыркүйекте +12…+18°C. Түнде 5–10 градусқа төмен. Жауын-шашын маусымда ең көп, қыркүйекте азаяды.

Климаттық кесте

Ауа райына дайындық

Тау ауа райы құбылмалы: таңертең ашық, түсте бұлт, кешке жаңбыр. Жаңбыр жауғанда жол тайғақ болады. Сондықтан су өткізбейтін киім, қосымша жылы жемпір алу керек.

Күн сәулесі биіктікте күшті, ультракүлгін сәуле жоғары. Күнқағар, бас киім, күннен қорғайтын көзілдірік қажет. Ерін мен теріге арналған крем ұсынылады.

Жел жиі соғады, әсіресе платода. Жел өткізбейтін жеңіл куртка алыңыз. Аяқ киім мықты, тау жолына арналған болуы керек.

Ассы платосы: дайындық және жабдық

Физикалық дайындық

Ассы платосына сапар арнайы альпинистік дайындықты талап етпейді. Дегенмен 2–4 сағаттық жеңіл жаяу жүруге дайын болу керек. Биіктік 2200–2800 метр болғандықтан, ауадағы оттегі азаяды. Басы ауыруы, ентігу мүмкін.

Сапар алдында бірнеше күн бұрын көп су ішу, ұйқыны реттеу, ауыр тамақтан бас тарту ұсынылады. Жүктілік, жүрек ауруы, қан қысымы проблемалары болса, дәрігермен кеңесіңіз.

Жаяу жүру қарқыны баяу болуы керек, тыныс алуды реттеу маңызды. Топтан қалмау, нұсқаушының айтқанын орындау қажет.

Алып жүретін заттар

• Жылы жемпір, жел өткізбейтін куртка, жаңбырдан қорғайтын плащ
• Мықты тау аяқ киімі, қосымша шұлық
• Күнқағар, бас киім, күннен қорғайтын көзілдірік, крем
• Су құтысы (1–1,5 литр), жеңіл тағам, энергетикалық батондар
• Жеке дәрі-дәрмек қобдишасы, бас ауруына қарсы дәрі
• Телефон, қуат банкі, фотоаппарат

Тамақтану және су

Тур бағдарламасына қарай тамақтану ұйымдастырылады. Кейбір турларда кешкі ас кіреді, басқаларында өзіңізбен алып жүру ұсынылады. Қосымша тағам мен сусындарды брондау кезінде нақтылаймыз.

Тауда таза су көздері кездеседі, бірақ оны ішу алдында тазарту керек. Қайнатылған немесе сүзгіден өткізілген су қауіпсіз.

Жергілікті фермаларда ірімшік, қымыз, шұбат сатылады. Бұл — өңірдің дәстүрлі өнімдері. Дәм тарту мүмкіндігі бар, бірақ асқазанға ауыр болуы мүмкін.

Ассы платосы: басқа турлармен салыстыру

Бағыттардың ұзақтығы мен мазмұны

Біздің төрт тур да Ассы платосын қамтиды, бірақ мазмұны әртүрлі. Ең қысқасы — 8 сағат, ең ұзағы — 11 сағат. Қосымша нысандар: Аю сарқырамасы, Іссық көлі, обсерватория, ферма.

Мини-топ турлары сәрсенбі, сенбі, жексенбі күндері 07:00-де шығады. Жеке турлар күн сайын, уақыт сұраныс бойынша. Бұл — икемділік пен жоспарлау айырмашылығы.

Баға барлық турда бір деңгейде: 34 695 ₸-⁠ден 37 064 ₸-⁠ге дейін адам басына. Бағаға көлік, нұсқаушы, кейбір турларда тамақ кіреді. Қосымша қызметтер бөлек төленеді.

Салыстыру кестесі

Қайсысын таңдау

Уақыты аз болса — 8 сағаттық тур. Толық әсер алғысы келсе — 11 сағаттық тур. Іссық көлін көргісі келсе — 10 сағаттық мини-топ. Обсерватория мен ферма қызықтырса — 11 сағаттық мини-топ.

Жеке тур отбасымен, жұппен немесе шағын топпен баруға ыңғайлы. Мини-топ — жаңа адамдармен танысуға, шығынды бөлісуге мүмкіндік.

Барлық тур Алматыдан басталады және аяқталады. Қала ішіндегі жинау орнын брондау кезінде келісеміз.

Ассы платосы: заңдық талаптар және қауіпсіздік

Шекара аймағы және рұқсаттар

Ассы платосы шекара аймағына жақын орналасқан. Кейбір учаскелерге кіру үшін арнайы рұқсат қажет болуы мүмкін. Бұл — мемлекеттік талап, оны тур ұйымдастырушысы алдын ала реттейді.

Шетел азаматтары үшін қосымша құжаттар талап етілуі мүмкін. Толық ақпаратты брондау кезінде береміз. Рұқсатсыз шекара белдеуіне кіруге болмайды.

Табиғи қорғалатын аумақтарда өз бетінше от жағу, қоқыс тастау, өсімдіктерді жұлуға тыйым салынады. Табиғатты қорғау — әрбір туристің міндеті.

Қауіпсіздік ережелері

• Нұсқаушының нұсқауларын қатаң сақтау
• Белгіленген жолдан шықпау, жартастарға жақындамау
• Суға түсу тек рұқсат етілген жерлерде
• Қоқысты өзіңізбен алып кету
• Жануарларға жақындамау, қолмен ұстамау
• Ауа райы нашарлағанда топпен бірге болу

Денсаулық және алғашқы көмек

Тауда бас ауруы, ентігу, жүрек соғысының жиілеуі байқалуы мүмкін. Бұл — биіктікке бейімделу белгілері. Баяу қозғалу, су ішу, дем алу керек. Белгілер күшейсе, нұсқаушыға айту қажет.

Алғашқы көмек қобдишасы тур көлігінде болады. Ауыр жағдайда жақын ауруханаға жеткізу жоспары бар. Бірақ өз дәрілеріңізді алып жүру ұсынылады.

Жүкті әйелдер, жүрек-қан тамырлары ауруы, эпилепсия, қант диабеті бар адамдар сапар алдында дәрігермен кеңесуі керек.

Ассы платосы: айналадағы көрікті жерлер

Түрген және Ассы шатқалдары

Түрген шатқалы — Ассы платосына барар жолдағы басты көрікті жер. Мұнда Аю сарқырамасы, тау өзені, шыршалы орман бар. Шатқал бойымен жаяу жүруге арналған соқпақтар бар.

Ассы шатқалы жабайы табиғатымен ерекшеленеді. Мұнда туристік инфрақұрылым аз, сондықтан табиғат таза сақталған. Тау баурайындағы фермаларда дәстүрлі өнімдер сатылады.

Екі шатқал да Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Алматыға жақын. Көлікпен 1,5–2 сағатта жетуге болады.

Іссық көлі және обсерватория

Іссық көлі — теңіз деңгейінен 1756 метр биіктікте орналасқан тау көлі. Суы көгілдір, айналасы орманды. Көлге дейін жаяу 20–30 минут жүру керек. Жағасында демалыс алаңы бар.

Ассы платосындағы обсерватория бүгінде ғылыми мақсатта қолданылады. Ғимарат маңынан Тянь-Шань панорамасы ашылады.

Обсерваторияға бару тур бағдарламасына кіреді. Ішіне кіру шектеулі, бірақ сыртынан тамашалауға болады.

Жақын маңдағы басқа бағыттар

Ассы платосынан әрі қарай Шымбұлақ, Көлсай көлдері, Шарын шатқалы сияқты әйгілі бағыттарға баруға болады. Бұл — бөлек турлар, әдетте 1–2 күнге созылады.

Қапшағай су қоймасы Алматыдан 1,5 сағат жерде. Онда балық аулау, демалыс, су спорттары дамыған. Бірақ бұл — Ассы платосынан бөлек бағыт.

Ұшқоңыр, Баянкөл, Қатон-Қарағай — алыс таулы аймақтар. Олар көп күндік сапарларды талап етеді және жеке турлар ретінде ұсынылады.

Ассы платосы: сапарды жоспарлау және ұсыныстар

Қашан және қалай брондау керек

Турлар күн сайын немесе аптаның белгілі күндері ұсынылады. Жаз мезгілінде сұраныс жоғары, сондықтан алдын ала брондау ұсынылады. Брондау кезінде күн, уақыт, адам саны нақтыланады.

Мини-топ турлары сәрсенбі, сенбі, жексенбі күндері 07:00-де шығады. Жеке турлар күн сайын, уақыт сұраныс бойынша. Топ жиналмаса, тур басқа күнге ауысуы мүмкін.

Брондау кезінде балалар, қарт адамдар, денсаулық шектеулері туралы хабарлау керек. Бұл — қауіпсіздік үшін маңызды.

Сапарға дайындық кестесі

1. Бір апта бұрын: тур таңдау, брондау, төлем шарттарын нақтылау
2. 3–4 күн бұрын: ауа райын тексеру, киім дайындау
3. 1 күн бұрын: қобдиша жинау, телефон қуаттау, ұйқыны реттеу
4. Сапар күні: таңғы ас ішу, 07:00-де жиналу орнына келу
5. Жолда: нұсқаушыны тыңдау, су ішу, дем алу
6. Қайтарда: қоқысты алып кету, жабдықты тексеру

Жалпы ұсыныстар

Ассы платосы — табиғаты таза, ауасы мұздай таза, көрінісі керемет жер. Сапар барысында табиғатқа ұқыпты қарау, қоқыс тастамау, өсімдіктерді жұлмау керек.

Жергілікті тұрғындармен қарым-қатынас сыпайы болуы тиіс. Фотосуретке түсер алдында рұқсат сұрау — дәстүрлі әдеп.

Сапардан ләззат алу үшін асықпау, әр сәтті бағалау, табиғаттың ырғағына бейімделу керек. Ассы платосы — есте қаларлық әсер беретін, бірақ құрмет пен дайындықты талап ететін өлке.