Белсенді демалыс дегеніміз не және ол қалай ұйымдастырылады
Бір күндік серуендерден көп күндік экспедицияларға дейін
Белсенді демалыс бөлімі — бұл Алматы маңындағы таулар мен шөлдерге жасалатын нақты маршруттар жиынтығы. Мұнда жаяу трекинг, параплан, ұшақ пен тікұшақтағы ұшу, пакрафттағы сплав, джип-турлар және аңшылық сияқты әртүрлі форматтар бар. Әр турдың өз ұзақтығы, маусымы және жиналу тәртібі бар.
Бағалар адам басына есептеледі және турдың күрделілігіне қарай 8 900 ₸-ден 3 446 600 ₸-ге дейін өзгереді. Ең қолжетімді нұсқа — Көк-Жайлау платосына жаяу трекинг, ал ең қымбаты — Жетісу Алатауындағы таутекеге аңшылық. Бұл екі шеткі нүктенің арасында орташа бағадағы ондаған тур бар.
Көптеген тур топтық форматта өтеді, бірақ параплан, ұшақ, тікұшақ және аңшылық жеке тапсырыс бойынша ұйымдастырылады. Жеке турларда уақыт пен бағытты сіздің қалауыңызға қарай икемдеуге болады, бірақ бұл мүмкіндік ауа райына тікелей тәуелді.
Қай тур кімге арналған
Дайындығы жоқ адамға Көк-Жайлау мен Үлкен Алматы шатқалындағы жеңіл трекингтер сәйкес келеді. Бұл маршруттар 6–8 сағатқа созылады және арнайы дене шынықтыруды талап етпейді. Тауға алғаш рет шығып жатқандар үшін бұл ең қауіпсіз таңдау.
Параплан, ұшақ және тікұшақ ұшулары аспандағы әсерді қалайтындарға арналған, бірақ олар ауа райына қатты тәуелді. Жел күшейсе немесе бұлт төмендесе, ұшу кейінге шегерілуі мүмкін. Сондықтан мұндай турларды брондағанда бірнеше күнге икемді болған жөн.
Үш-бес күндік джип-турлар мен аңшылық экспедициялары тәжірибелі саяхатшыларға арналған. Олар ұзақ жолды, түнгі суықты және қарапайым тұрмыстық жағдайды көтеруді талап етеді. Аңшылыққа қатысу үшін қосымша рұқсаттар мен лицензиялар қажет.
Брондау тәртібі және маусымдық ерекшеліктер
Топтық турлар кесте бойынша жүреді: кейбіреуі тек сенбі-жексенбіде, басқалары белгілі бір айларда ғана ұйымдастырылады. Мысалы, Іле өзеніндегі пакрафт сплавы мамырдан қыркүйекке дейін, ал таутекеге аңшылық қыркүйектен қарашаға дейін жалғасады. Ұшу турлары жыл бойы, бірақ тек ауа райы рұқсат еткенде орындалады.
Жеке турларды брондау кезінде күнді алдын ала келісу керек, өйткені техника мен нұсқаушының кестесі шектеулі. Топтық турларға қатысу үшін алдын ала жазылу қажет, әсіресе демалыс күндері мен мерекелерде орындар тез таусылады.
Қосымша қызметтер — тамақ, жеке жабдық — әдетте тур бағасына кірмейді және бөлек төленеді. Нақты құнын брондау кезінде айтамыз. Тур бағасына көбінесе көлік, нұсқаушы, негізгі жабдық және рұқсат қағаздары кіреді.
Жаяу трекинг: Көк-Жайлау және Үлкен Алматы шатқалы
Көк-Жайлау платосы — бір күндік жеңіл маршрут
Көк-Жайлау платосы Алматының оңтүстік-шығысында, Іле Алатауының баурайында орналасқан. Плато теңіз деңгейінен шамамен 1 800–2 200 метр биіктікте жатыр, ал оған апаратын тропалар қала шетінен басталады. Жаяу көтерілу 6 сағатқа созылады, бұл бір күндік серуен үшін өте қолайлы.
Жол бойы қарағай мен қайың тоғайлары, ашық алаңқайлар және тау баурайындағы бұлақтар кездеседі. Көтерілу барысында Алматы қаласы мен Іле Алатауының сілемдері бірте-бірте ашылады. Платоға жеткенде тау шыңдары мен жасыл жайлауға кең панорама ашылады.
Маршрут арнайы дайындықты талап етпейді, бірақ жақсырақ жаяу аяқ киім кию керек. Жолдың бір бөлігі тасты және тік болуы мүмкін, сондықтан абайлап жүру қажет. Жазда күн ыстық, таңертең ерте шыққан дұрыс.
Үлкен Алматы шатқалы — бөгет пен көлге дейінгі трек
Үлкен Алматы шатқалы (БАШ) Алматыдан оңтүстікке қарай 15–20 шақырым жерде басталады. Бұл шатқал Іле Алатауының ең әдемі және ең танымал орындарының бірі. Жаяу трекинг 8 сағатқа созылады және бөгет пен Үлкен Алматы көліне дейінгі жолды қамтиды.
Үлкен Алматы көлі теңіз деңгейінен шамамен 2 500 метр биіктікте орналасқан. Көлге дейінгі соңғы бөлік тік және тасты, сондықтан тыныс алу қарқынын сақтап, демалып жүру керек. Жол бойы өзеннің шуы мен тау самалы естіледі.
Маршрут жаңадан бастаушыларға да жарайды, бірақ 8 сағаттық жүріс физикалық төзімділікті талап етеді. Жолда су, жеңіл тағам және жаңбырға қарсы киім алу керек. Тау ауа райы тез өзгеретінін есте ұстаған жөн.
Трекингке қалай дайындалу керек
Жаяу маршрутқа шығар алдында аяқ киімді дұрыс таңдау маңызды. Тау тропасында тайғақ тас пен тамыр көп кездеседі, сондықтан мойынды жауып, табаны мықты кроссовка немесе трекингтік аяқ киім керек. Жаңа аяқ киімді алғаш рет ұзақ жолға кию ұсынылмайды.
Жүк жеңіл болуы керек: 20–25 литрлік рюкзак жеткілікті. Ішіне су, энергетикалық батондар, күннен қорғайтын бас киім, күнқағар және желге қарсы жеңіл куртка салуға болады. Тауда күн сәулесі қалаға қарағанда күштірек әсер етеді.
Көтерілу қарқынын дұрыс таңдау — шаршамаудың басты шарты. Жүріс барысында әр 40–50 минут сайын 5–10 минут демалып отырған жөн. Суық тиіп қалмау үшін терлеп кеткенде киімді ауыстыру керек.
Аспандағы әсер: параплан, ұшақ және тікұшақ
Ұшқоңыр платосынан параплан ұшуы
Ұшқоңыр платосы Алматыдан батысқа қарай шамамен 30–40 шақырым жерде орналасқан. Параплан ұшуы нұсқаушымен жұпта, 20 минутқа созылады. Биіктіктен Іле Алатауының сілемдері мен айналадағы жазық ашылады. Ұшу тәжірибесі қажет емес.
Ұшу ауа райына тікелей тәуелді: жел күші мен бағыты қолайлы болуы керек. Күн ашық әрі жел орташа болғанда ұшу ең жағымды өтеді. Жаңбыр, қатты жел немесе найзағай кезінде ұшу кейінге шегеріледі.
Ұшуға жабық аяқ киім және жел өткізбейтін куртка алу керек. Биіктікте ауа температурасы жердегіден 5–10 градусқа төмен болады. Қауіпсіздік жабдығы мен сақтандыру нұсқаушы жағынан қамтамасыз етіледі.
Ан-2 ұшағымен тау баурайына ұшу
Ан-2 — баяу ұшатын биплан, ол жазық дала мен тау баурайының үстінен шеңбер жасайды. Ұшу 4,5 сағатқа созылады, оның ішінде жолға кететін уақыт та бар. Бұл формат топ болып ұшуға мүмкіндік береді, сондықтан туған күн сияқты іс-шараларға жиі таңдалады.
Ұшақ төмен әрі баяу ұшады, сондықтан айналаны кең көруге болады, бұл фотосурет үшін қолайлы. Ұшу барысында тау сілемдері, өзен аңғарлары және дала кеңістігі анық көрінеді. Ұшу ауа райына байланысты жоспарланады.
Ұшу алдында жеңіл киім кию керек, өйткені кабинада орын шектеулі. Ұшуға жазылу алдын ала жүргізіледі.
Тікұшақпен Алматы үстінен ұшу
Тікұшақ ұшуы 15 минутқа созылады және Алматы қаласы мен Іле Алатауының шатқалдарын қамтиды. Кабинада төрт орын бар, баға адам басына толық жүктеме кезінде есептеледі. Бұл — аспаннан қаланы көрудің ең жылдам тәсілі.
Ұшу барысында Медеу, Көк-Төбе және тау баурайындағы шатқалдар анық көрінеді. Тікұшақ төмен биіктікте ұшады, сондықтан жердегі нысандар жақын көрінеді. Ұшу ауа райы қолайлы болғанда ғана орындалады.
Ұшуға алдын ала жазылу қажет, өйткені тікұшақ ұшуы шектеулі кесте бойынша жүреді. Жеке топ болып тапсырыс беруге болады, бірақ баға адам санына қарай қайта есептеледі. Ұшу ұзақтығы мен биіктігі ауа райына байланысты өзгеруі мүмкін.
Су үстіндегі белсенді демалыс
Іле өзенінде пакрафтта сплав
Іле өзені — Қапшағай су қоймасынан төмен қарай ағатын үлкен өзен. Пакрафт — бір орындық жеңіл үрлемелі қайық, оны басқару қиын емес. Өзенмен ағу мамырдан қыркүйекке дейін ұйымдастырылады, судағы уақыт 3 сағатқа созылады.
Маршрут бойы өзеннің қызыл жартастары мен құмды жағалаулары көрінеді. Ағыс баяу, сондықтан жаңадан бастаушыларға да қолайлы. Жолда құмды тілде демалыс жасалады, онда суға түсуге болады.
Қайық, ескек, құтқару кеудешесі және нұсқаушы қызметі тур бағасына кіреді. Арнайы тәжірибе қажет емес, бірақ суда өзін ұстай білу маңызды. Күн ашық болғанда күнқағар мен су өтпейтін қап пайдалы.
Су маусымы және қауіпсіздік ережелері
Іле өзеніндегі су деңгейі маусымға қарай өзгереді: көктемде тау мұздықтары ерігенде деңгей көтеріледі. Мамыр–маусым айларында су салқын, шілде–тамызда жылы болады. Қыркүйекте су қайта салқындай бастайды.
Өзенмен ағу кезінде құтқару кеудешесін шешпеу керек, тіпті ағыс баяу болса да. Нұсқаушының нұсқауларын орындау — қауіпсіздіктің басты шарты. Суға түсу тек рұқсат етілген жерлерде жасалады.
Күн сәулесі су үстінде күштірек шағылысады, сондықтан күнқағар мен бас киім қажет. Су өтпейтін қапқа телефон мен құжаттарды салу керек. Жаңбыр жауса, сплав кейінге шегерілуі мүмкін.
Басқа су маршруттары мен олардың ерекшеліктері
Қапшағай су қоймасы — Алматы маңындағы ең үлкен су айдыны, ол Іле өзенінің орта ағысында орналасқан. Су қоймасының жағалауы демалыс орындарына толы, ал біздің су турлары Іле өзенінде өтеді: сплав, сапсёрфинг және катермен балық аулау. Су қоймасында балық аулау да кең таралған.
Көлсай көлдері Алматыдан шығысқа қарай 280–300 шақырым жерде, Күнгей Алатауының баурайында орналасқан. Көлдер теңіз деңгейінен 1 800–2 800 метр биіктікте жатыр. Бұл аймақ табиғатымен танымал, Бөлімде Көлсайға екі күндік тур (Қайыңды көлімен бірге) және төрт күндік трек бар.
Шарын каньоны Алматыдан 200 шақырым жерде, Шарын өзенінің бойында орналасқан. Каньонның жартастары әртүрлі түске боялған, ол табиғат ескерткіші болып саналады. Бұл аймақ та джип-турлардың бағыттарына кіреді.
Джип-турлар: үш күннен бес күнге дейін
Ақтау ақ бор таулары — үш күндік тур
Ақтау ақ бор таулары Алматы облысының солтүстігінде, Іле өзенінің оң жағалауында орналасқан. Тур үш күнге, екі түнге созылады және джиптермен жүреді. Маршрут каньондар мен платоларды қамтиды, ал түнде палаткада түнеу ұйымдастырылады.
Бор таулары ақ түсті жартастар мен тік қабырғалардан тұрады, олар күн батқанда қызғылт реңкке боялады. Аймақ шөлейтті, сондықтан жазда ыстық, ал түнде салқын болады. Жол бойы шаң көп, сондықтан бетперде мен көзілдірік пайдалы.
Тур бағасына көлік, нұсқаушы, палатка және негізгі тамақ кіреді. Жеке жабдық пен қосымша қызметтер бөлек төленеді. Нақты құнын брондау кезінде айтамыз.
Бұрхан-Бұлақ сарқырамасы — екі күндік джип-тур
Бұрхан-Бұлақ — Қазақстандағы ең биік сарқырамалардың бірі, оның биіктігі 168 метрге жетеді. Ол Жетісу Алатауында, Қора өзенінің шатқалында орналасқан. Тур демалыс күндері екі күнге ұйымдастырылады.
Маршрут шатқалдар, каньондар және альпілік шалғындар арқылы өтеді. Жол бойы тау өзендері мен биік асулар кездеседі. Сарқыраманың жанында судың шуы мен салқын самал сезіледі.
Джип-турға жылы киім, жаңбырға қарсы құрал және мықты аяқ киім алу керек. Тау жолдары тасты әрі бұралаң, сондықтан жол ауыр болуы мүмкін. Түнде тауда температура төмендейді.
Қарақол және Жетісу Алатауы бағыттары
Қарақол — Ыстықкөл жағалауындағы қала, Алматыдан шығысқа қарай шамамен 400 шақырым жерде орналасқан. Төрт күндік тур Жеті-Өгіз, Алтын-Арашан шатқалдарын және ыстық бұлақтарды қамтиды. Автобуспен жүретін бұл тур отбасылық демалысқа қолайлы.
Бес күндік джип-тур Қарақолдың үш шатқалын — Жеті-Өгіз, Алтын-Арашан және Қарақол шатқалын — қамтиды. Тур барысында ыстық бұлақтарда шомылу және киіз үйде түнеу ұйымдастырылады. Бұл маршрут тау жолдарын ұнататындарға арналған.
Жетісу Алатауы — Алматының солтүстік-шығысында орналасқан тау жүйесі, ол таутеке мен елік мекендейтін аймақ. Бұл таулар аңшылық турларының негізгі бағыттарының бірі. Жетісу Алатауының биіктігі 4 000 метрден асады.
Аңшылық және тау экотуризмі
Жетісу Алатауында таутекеге аңшылық
Жетісу Алатауындағы таутекеге аңшылық қыркүйектен қарашаға дейін жүргізіледі. Тур жеті күнге созылады: тауға жету, барлау, екі негізгі аңшылық күні және қосалқы күн. Баға аңшылықты ұйымдастыру үшін алынады, ал трофей жинағы бөлек төленеді.
Трофей жинағы таутеке мүйізінің ұзындығына байланысты өзгереді. Мүйізінің ұзындығы 115 сантиметрге дейінгі таутеке үшін трофей жинағы 2 600 €-дан басталады. Нақты құнын брондау кезінде айтамыз.
Тур бағасына егер қызметі, лагерьде тұру, аумақтағы көлік және құжаттарды рәсімдеу кіреді. Аңшылыққа қатысу үшін арнайы рұқсат пен лицензия қажет. Бұл талаптарды біз брондау барысында түсіндіреміз.
Тау экотуризмі және бақылау мүмкіндіктері
Жетісу Алатауы мен Іле Алатауы таутеке, елік және басқа да жабайы жануарлардың мекені. Тау экотуризмі табиғатты бақылауға және фотосуретке түсіруге мүмкіндік береді. Мұндай турлар табиғатты сүйетіндерге арналған.
Тауда жануарларды бақылау ерте таңда немесе кешке жақын тиімді. Бұл уақытта жануарлар су іздеп, ашық алаңдарға шығады. Қашықтықтан бақылау үшін дүрбі мен телефото объектив қажет.
Табиғатты қорғау ережелерін сақтау — экотуризмнің негізгі шарты. Жануарларды мазаламау, қоқыс тастамау және рұқсат етілмеген жерлерге кірмеу керек. Тау экожүйесіне зиян келтіруге болмайды.
Аңшылық пен балық аулаудың заңды негіздері
Қазақстанда аңшылық пен балық аулау заңмен реттеледі. Аңшылық лицензиясы мен рұқсат қағаздарын алу міндетті. Рұқсатсыз аңшылық жасау заңға қайшы келеді.
Балық аулау да белгілі бір ережелерге бағынады: кейбір балық түрлерін аулауға тыйым салынған. Іле өзені мен Қапшағай су қоймасында балық аулау кең таралған. Аулау мерзімдері мен мөлшерін жергілікті ережелерден білу керек.
Погранзона аумақтарында жүру үшін арнайы рұқсат қажет. Шекараға жақын таулар мен шатқалдарға кіру рұқсат қағазынсыз мүмкін емес. Бұл талаптарды біз турды брондағанда түсіндіреміз.
Турларды салыстыру және таңдау кеңесі
Баға мен ұзақтық бойынша салыстыру
Турларды таңдағанда ең алдымен ұзақтық пен бағаны салыстыру керек. Бір күндік трекингтер ең қолжетімді, ал көп күндік экспедициялар мен аңшылық қымбат. Төмендегі кестеде негізгі турлардың бағасы мен ұзақтығы көрсетілген.
Маусымдық кесте
Турлардың маусымдылығы әртүрлі: кейбіреуі жыл бойы, кейбіреуі тек жазда немесе күзде жүреді. Төмендегі кестеде негізгі турлардың қай айларда ұйымдастырылатыны көрсетілген.
Турды таңдау кезіндегі негізгі кеңестер
Турды таңдағанда өз дене мүмкіндігіңізді, уақытыңызды және маусымды ескеру керек. Бір күндік трекингтер жаңадан бастаушыларға, ал көп күндік турлар тәжірибелі саяхатшыларға арналған. Ұшу турлары ауа райына тәуелді екенін ұмытпау керек.
Қажетті жабдықтар тізімін алдын ала дайындаған жөн. Төмендегі тізім көптеген турларға ортақ:
- Мойынды жауып, табаны мықты аяқ киім
- Жаңбырға және желге қарсы жеңіл куртка
- Күнқағар, бас киім және күннен қорғайтын көзілдірік
- 20–25 литрлік рюкзак және су құтысы
- Жеке дәрі-дәрмек қобдишасы
- Құжаттар мен рұқсат қағаздары
Тауда ауа райы тез өзгеретінін есте сақтау керек. Таңертең ашық күн түстен кейін жаңбырға айналуы мүмкін. Сондықтан киімді қабаттап киіп, қосымша жылы киім алу ұсынылады.
Турды брондағанда ұзақтығы, маусымы және қосымша шығындары туралы нақты сұрап алу керек. Қосымша қызметтердің құнын брондау кезінде айтамыз. Осылайша турды алдын ала жоспарлап, күтпеген шығындардан сақтануға болады.