Алматыдан этнотурлар: көшпенділер өркениетінің ізімен
Алматы — Қазақстанның оңтүстік астанасы, Тянь-Шань тауларының етегінде орналасқан қала. Осы жерден көшпенділердің бай мәдениеті мен көне тарихына терең бойлайтын бірнеше этнотурлар басталады. Бұл мақалада біз сіздерге Алматыдан шығатын сегіз түрлі бағытты ұсынамыз: атпен саяхаттау, көне петроглифтерді тамашалау, киелі Түркістан қаласына зиярат ету және т.б.
Әрбір тур — бұл тек саяхат емес, уақыт машинасымен саяхаттау секілді. Сіз бронза дәуіріндегі адамдардың қолтаңбасын көресіз, киіз үйде отырып, дәстүрлі тағамдардан дәм татасыз, Ұлы Даланың шексіз кеңістігінде жүрегіңізді еркін сезінесіз.
Атқа мініп, тау аңғарларында садақ ату
Іле Алатауының әсем табиғаты
Іле Алатауы — Тянь-Шань жүйесінің солтүстік жотасы, Алматы қаласының оңтүстігінде орналасқан. Бұл таулардың ең биік нүктесі — Талғар шыңы (4979 м). Алатаудың альпі шалғындары жазда гүлге толып, көздің жауын алады. Мұнда саяхаттау үшін ең жақсы уақыт — мамырдан қыркүйекке дейін, ауа температурасы +15°C-тан +25°C-қа дейін жетеді.
Атқа мініп, тау бөктеріндегі жолдармен жүргенде, сіздің алдыңыздан Іле Алатауының көрінісі ашылады. Алыстан мұздықтар жарқырап, салқын өзендер ағып жатады. Таза ауа, тыныштық — бұл әсерді ешқашан ұмытпайсыз.
Садақ ату шеберлігі
Садақ ату — көшпенділердің ежелгі өнері. Біздің турда сізге тәжірибелі нұсқаушы садақ атудың негіздерін үйретеді. Алғашқы сабақтарда сіз дұрыс тұруды, садақты тартуды және нысанаға дәл тигізуді үйренесіз. Бұл — нағыз шыдамдылық пен зейінді қажет ететін спорт түрі.
Нұсқаушылардың айтуынша, садақ ату — бұл тек физикалық емес, сонымен бірге рухани жаттығу. Ол сабырлылықты, ішкі тепе-теңдікті дамытады. Тіпті ешқашан қолына садақ ұстамаған адам да бірнеше сағатта жақсы нәтижеге жете алады.
Турдың барысы
Тур таңғы 09:00-де басталады. Сізді Алматыдан арнайы көлікпен алып кетеді. Тауға жеткенше шамамен бір сағат жол жүресіз. Жол бойы сізге таулардың тарихы мен табиғаты туралы әңгімелейді.
Тауға жеткеннен кейін, сізді аттар күтіп тұрады. Екі сағат бойы атпен альпі шалғындарын аралайсыз. Аттар тыныш, үйретілген, тіпті балаларға да қауіпсіз. Атқа міну кезінде нұсқаушылар әрқашан жаныңызда болады.
Атпен жүруден кейін — түскі ас, содан соң садақ ату бойынша мастер-класс. Барлығы шамамен 6 сағатқа созылады. Кешке қарай сізді Алматыға қайта әкеледі.
Этно-ауыл «Ғұндар»: көшпенділер өміріне саяхат
Ғұндар — көшпенділер империясы
Ғұндар — б.з.б. II ғасырда Қытайдан Батысқа дейін созылған көшпенді тайпалар одағы. Олардың мұрасы қазіргі қазақ халқының мәдениетінде сақталған. Этно-ауыл «Ғұндар» — осы ежелгі өркениеттің атмосферасын қайта жаңғыртқан тірі мұражай.
Ауыл Алматыдан оңтүстік-батысқа қарай 100 шақырым жерде, Іле өзенінің бойында орналасқан. Бұл жерде көшпенділердің дәстүрлі киіз үйлері, қолөнер шеберханалары, ұлттық асханасы бар.
Қолөнер және ұлттық тағамдар
Этно-ауылда сіз киіз басу, кілем тоқу, ағаштан бұйымдар жасау сияқты дәстүрлі қолөнер түрлерімен таныса аласыз. Шеберлер өз ісінің қыр-сырын көрсетіп, тіпті өз қолыңызбен бірдеңе жасап көруге мүмкіндік береді.
Ұлттық тағамдардың ішінде бешбармақ, қуырдақ, бауырсақ, қымыз бен шұбатты атап өтуге болады. Барлығы табиғи өнімдерден дайындалады. Ауыл асханасында сізге дастархан жайып, қонақжайлылық танытады.
Тур бағдарламасы
Тур тек демалыс күндері — сенбі және жексенбіде ұйымдастырылады. Таңғы 09:00-де Алматыдан шығып, 1,5 сағатта ауылға жетесіз. Сағат 10:30-да ауылға келу, содан соң ауылды аралау, қолөнер шеберханаларына бару, түскі ас, содан соң ұлттық ойындар мен ат жарыстарын тамашалау.
Кешкі 17:00-де Алматыға қайтасыз. Барлығы 7 сағатқа созылады. Бұл тур отбасымен, балалармен баруға өте ыңғайлы.
Тамғалы петроглифтері: ЮНЕСКО мұрасы
Тамғалы аңғары — ашық аспан астындағы мұражай
Тамғалы аңғары Алматыдан солтүстік-батысқа қарай 170 шақырым жерде, Іле өзенінің оң жағалауында орналасқан. Бұл жерде бронза дәуірінен бастап орта ғасырларға дейінгі кезеңде жасалған 5000-нан астам петроглифтер табылған. 2004 жылы Тамғалы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілді.
Петроглифтердің көпшілігі тау жыныстарының бетіне қашау арқылы салынған. Оларда аңшылық көріністері, жануарлар (таутеке, бұғы, жылқы), күнбасар құдайлар мен адамдар бейнеленген. Бұл суреттер ежелгі адамдардың өмірі, наным-сенімдері туралы құнды ақпарат береді.
Турдың ерекшеліктері
Тамғалыға екі түрлі тур ұсынылады: қысқа (6 сағат) және толық (9 сағат). Екеуі де жеке тапсырыс бойынша өткізіледі, сізге ыңғайлы уақытты таңдай аласыз. Қысқа турда сіз негізгі петроглифтер орналасқан жерді аралайсыз, ал толық турда қосымша каньонды шарлап, сирек кездесетін өсімдіктерді көресіз.
Экскурсияны тәжірибелі гид жүргізеді. Ол әрбір суреттің мағынасын түсіндіріп, ежелгі адамдардың тұрмысы туралы әңгімелейді. Тур барысында сізге табиғат аясында серуендеуге де уақыт беріледі.
Практикалық кеңестер
Тамғалы аңғарында климат континенталды, жазда өте ыстық. Сондықтан көктемде (сәуір-мамыр) немесе күзде (қыркүйек-қазан) баруды ұсынамыз. Өзіңізбен бірге су, бас киім, ыңғайлы аяқ киім алуды ұмытпаңыз.
Аймақта мобильді байланыс нашар болуы мүмкін, сондықтан гидтің нұсқауларын мұқият тыңдаңыз. Жолда тамақ ішетін орындар жоқ, сондықтан өзіңізге сэндвич алып жүргеніңіз жөн.
Тамғалы-Тас, Будда және Көшпенділер қаласы
Тамғалы-Тас — Будданың бейнесі
Тамғалы-Тас — Іле өзенінің бойында, Алматыдан 120 шақырым жерде орналасқан киелі жер. Мұнда жартастарға Будданың бейнесі қашалған. Бұл суреттер б.з. VII-VIII ғасырларында, Ұлы Жібек жолының гүлденген кезеңінде пайда болған. Будда бейнесінің қасында тибет жазулары да бар.
Бұл жер буддизмнің Қазақстан аумағында таралуының дәлелі. Тамғалы-Тас — тек туристер үшін емес, сондай-ақ қажылық орны ретінде де маңызды. Кейбір келушілер мұнда тілек тілеп, ырым жасайды.
Көшпенділер қаласы
Көшпенділер қаласы — Тамғалы-Тасқа жақын жерде орналасқан этнографиялық кешен. Бұл жерде көшпенділердің өмірін көрсететін киіз үйлер, қоршаулар, тұрмыстық заттар қойылған. Сіз көшпенділердің қалай өмір сүргенін, не жегенін, қандай дәстүрлері болғанын біле аласыз.
Кешенде атқа мінуге, ұлттық киімдерді киіп суретке түсуге болады. Сондай-ақ, қолөнер бұйымдарын сатып алуға да мүмкіндік бар.
Маршруттың сипаттамасы
Бұл тур 9 сағатқа созылады, жеке тапсырыс бойынша өтеді. Сіз Алматыдан шығып, алдымен Тамғалы-Тасқа барасыз. Жол шамамен 2 сағат уақыт алады. Тамғалы-Таста 2 сағаттай уақыт өткізіп, содан соң Көшпенділер қаласына ауысасыз.
Көшпенділер қаласында түскі ас ішуге болады (өз есебінен). Кешке қарай Алматыға қайтасыз. Бұл маршрут әсіресе тарихқа қызығатындарға ұнайды.
Түркістанның киелі жерлері: Ясауи кесенесі және Арыстан-Баб
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
Түркістан қаласы — Қазақстанның рухани астанасы. Мұнда әлемге әйгілі Қожа Ахмет Ясауи кесенесі орналасқан. Бұл құрылыс XIV ғасырда Әмір Темірдің бұйрығымен салынған. Кесене ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Оның биіктігі 39 метр, күмбезінің диаметрі 18,2 метр.
Кесене ішінде Ясауидың қабірі, сондай-ақ ежелгі қолжазбалар мен заттар сақталған мұражай бар. Бұл жерге жыл сайын мыңдаған қажылар келеді. Кесенеге кіру тегін, бірақ ішінде суретке түсуге тыйым салынған.
Арыстан-Баб кесенесі
Арыстан-Баб — Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы. Оның кесенесі Түркістаннан 60 шақырым жерде, Отырар ауданында орналасқан. Бұл да киелі орын, мұнда көптеген қажылар ағылады. Кесене XII ғасырда салынған, кейін бірнеше рет қайта жаңғыртылған.
Арыстан-Баб кесенесінің ерекшелігі — оның қабырғаларындағы күйдірілген кірпіштер мен күмбезінің әсемдігі. Ішінде Арыстан-Бабтың қабірі және ескі Құран көшірмелері сақталған.
Турдың бағдарламасы
Біз Түркістанға екі күндік тур ұсынамыз. Бірінші күні сіз Алматыдан шығып, Арыстан-Баб кесенесіне барасыз. Жол шамамен 5 сағатты алады. Кесенені аралап, содан соң Түркістанға жетесіз. Түнде Түркістандағы қонақ үйде орналасасыз.
Екінші күні таңертең Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне барасыз. Содан соң ескі қаланы аралап, түскі астан кейін Алматыға қайтасыз. Тур бағасына көлік, гид қызметі, түнгі тұрақ кіреді. Тамақтану өз есебінен.
Ұлы Даланың көне қалалары: Отырар, Сауран және Түркістан
Отырар — ежелгі өркениет орталығы
Отырар — Қазақстанның оңтүстігіндегі ежелгі қала, б.з.б. V ғасырда пайда болған. Ол Ұлы Жібек жолының бойында орналасып, сауда мен мәдениеттің орталығы болған. XIII ғасырда Шыңғыс хан әскерлері Отырарды қиратқан, бірақ қала кейін қайта жанданды.
Қазіргі таңда Отырар қалашығының орнында қазба жұмыстары жүргізілуде. Сіз ежелгі қаланың қабырғаларының қалдықтарын, мұнаралардың іргетасын көре аласыз. Мұнда археологиялық мұражай да жұмыс істейді.
Сауран қамалы
Сауран — тағы бір ежелгі қала, Отырардан оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан. Ол X-XVIII ғасырларда гүлденген. Сауранның қабырғалары мен мұнаралары жақсы сақталған. Бұл қала да Жібек жолының маңызды бекеті болған.
Сауранға кіру тегін, бірақ жергілікті гидтің қызметін пайдалануға болады. Қабырғалардың үстімен жүріп, айналадағы даланың көрінісін тамашалауға болады.
Үш күндік тур
Біздің «Алтын сақина» туры Түркістан, Отырар және Сауран қалаларын қамтиды. Тур 3 күнге созылады, топтық форматта өтеді. Бірінші күні Алматыдан шығып, Түркістанға жетесіз, жолда Сауранды аралайсыз. Екінші күні Түркістандағы кесенелерге барасыз. Үшінші күні Отырарға барып, кешке Алматыға қайтасыз.
Тур бағасына автобуспен жүру, қонақ үйде түнеу, экскурсиялық қызмет кіреді. Тамақтану өз есебінен. Бұл тур Қазақстанның тарихына терең бойлағысы келетіндерге арналған.
Жеке саяхат: көне қалаларға джип-тур
Еркіндік пен икемділік
Егер сіз стандартты турлардың шеңберінен шыққыңыз келсе, жеке джип-турды таңдаңыз. Бұл турда сіз өзіңіздің қалауыңыз бойынша маршрутты өзгерте аласыз, кез келген жерде тоқтай аласыз. Сізге жеке гид-жүргізуші бөлінеді, ол сізді қауіпсіз әрі қызықты жерлерге апарады.
Маршрут: Алматы — Түркістан — Отырар — Сауран — Арыстан-Баб. Сіз бұл тізімнен өзіңізге ұнағандарын таңдай аласыз немесе толық маршрутпен жүре аласыз. Джип — ыңғайлы көлік, жолсыз жерлерде де жүре алады.
Саяхатқа дайындық
Джип-турға шықпас бұрын, жолдың ұзақтығын ескеріңіз — күніне 300-400 шақырым жүруге тура келеді. Сондықтан ыңғайлы киім мен аяқ киім алыңыз. Сондай-ақ, су мен тамақ қорын жасаған жөн, өйткені алыс жолдарда дүкендер сирек кездеседі.
Тур 3 күнге созылады, түнеу қонақ үйлерде немесе қонақ үйлерде болады. Гид сізге ең жақсы орындарды ұсынады. Бұл тур — жайлылық пен еркіндікті ұнататындар үшін тамаша нұсқа.
Пайдалы кеңестер мен жалпы ақпарат
Турларды салыстыру
| Тур | Ұзақтығы | Формат | Көлік |
|---|
| Атпен саяхат және садақ ату | 6 сағат | Топтық | Ат |
| Этно-ауыл «Ғұндар» | 7 сағат | Топтық | Автокөлік |
| Тамғалы петроглифтері (қысқа) | 6 сағат | Жеке | Автокөлік |
| Тамғалы петроглифтері (толық) | 9 сағат | Жеке | Автокөлік |
| Тамғалы-Тас және Будда | 9 сағат | Жеке | Автокөлік |
| Түркістанның киелі жерлері | 2 күн | Топтық | Автокөлік |
| Алтын сақина (Түркістан, Отырар, Сауран) | 3 күн | Топтық | Автобус |
| Жеке джип-тур | 3 күн | Жеке | Джип |
Саяхатқа не алу керек
- Ыңғайлы киім мен аяқ киім (кроссовки немесе трекинг аяқ киімі)
- Бас киім, күннен қорғайтын крем
- Су қоры (кемінде 1 литр)
- Фотоаппарат немесе телефон
- Жеке дәрі-дәрмектер
- Ақша (ұсақтау)
Жыл мезгілдері бойынша турлар
| Меізгіл | Тур түрі | Ерекшеліктер |
|---|
| Көктем (сәуір-мамыр) | Тау турлары, петроглифтер | Табиғат жаңарады, ауа жұмсақ |
| Жаз (маусым-тамыз) | Барлық турлар | Ең ыстық айлар, ыстыққа дайын болыңыз |
| Күз (қыркүйек-қазан) | Барлық турлар | Тамаша ауа райы, табиғаттың алтын түсі |
| Қыс (қараша-наурыз) | Түркістан турлары | Тау турлары қолжетімсіз болуы мүмкін |
Қорытынды
Алматыдан шығатын этнотурлар — бұл Қазақстанның бай тарихы мен мәдениетімен танысудың тамаша тәсілі. Әрбір тур өзінше қызықты, сондықтан сізге қайсысы сәйкес келетінін таңдау оңай емес. Бірақ біздің кеңестеріміз бен сипаттамаларымыз сізге дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі деп үміттенеміз.
Есіңізде болсын, турлардың көпшілігі жеке тапсырыс бойынша өтеді, сондықтан алдын ала брондау қажет. Бізбен байланысыңыз, біз сізге ең қолайлы уақытты таңдауға көмектесеміз. Саяхатыңыз сәтті болсын!