Маңғыстауға турлар

Маңғыстау: тарих пен табиғат тоғысқан өлке

Маңғыстау облысы Қазақстанның оңтүстік-батысында, Каспий теңізінің шығыс жағалауында орналасқан. Бұл аймақ өзінің таңғажайып шөлейт пейзаждарымен, аласа тауларымен, каньондарымен және ежелгі жерасты мешіттерімен әйгілі. Мұнда кең байтақ дала, сортаңдар, тұзды көлдер және әктасты жартастар бір-бірімен үйлесім тапқан. Маңғыстаудың аумағы шамамен 165 мың шаршы километрге жуық, бұл Қазақстанның жалпы аумағының алты пайызындай. Облыс орталығы – Ақтау қаласы, ал ең үлкен қалаларының бірі – Жаңаөзен. Туристер көбінесе Ақтаудан джиптермен ішкі аудандарға сапар шегеді.

Маңғыстаудың табиғаты негізінен шөл және шөлейт белдемге жатады. Жазы ыстық, қысы қатаң емес, бірақ желді. Жауын-шашын өте аз түседі, жылына орта есеппен 100–150 мм шамасында. Осындай құрғақ климатқа қарамастан, мұнда өзіндік флора мен фауна қалыптасқан: сексеуіл, жусан, қараған, түйеқұс сияқты өсімдіктер өседі, ал жануарлардан қоян, түлкі, қасқыр, киіктер кездеседі. Әсіресе көктемде дала түрлі-түсті гүлдерге оранады, бұл кезде сапарға шығу ерекше әсерлі.

Маңғыстау тек табиғатымен ғана емес, тарихи-мәдени мұрасымен де құнды. Мұнда ежелгі қалалардың қирандылары, қорғандар, петроглифтер және жерасты мешіттері орналасқан. Осының бәрі аймақтың мыңдаған жылдық тарихынан сыр шертеді. Біздің турлар осы байлықтың ең танымал бөліктерін қамтиды: Босжира платосы, Тузбаир каньоны, Шеркала тауы және жерасты мешіттері.

Босжира платосы: тасты қамалдар мен аңғарлар

Географиялық орны және бедері

Босжира платосы Маңғыстаудың орталық бөлігінде, Ақтау қаласынан шамамен 300 шақырым жерде орналасқан. Ол теңіз деңгейінен 200–300 метр биіктікте жатыр. Платоның аумағы ондаған шаршы километрге созылады. Мұндағы жартастардың биіктігі кейде 50–60 метрге жетеді. Олардың пішіндері сан алуан: адам бейнесі, жануар, қамал мұнаралары – бәрін де табиғаттың өзі мүсіндеген.

Босжираның ерекшелігі – оның беткі қабатының әктастан тұруы. Жел мен су эрозиясы ғасырлар бойы тасты мүсіндеп, түрлі қуыстар мен үңгірлер пайда болған. Кейбір жартастардың арасында тар шатқалдар бар, олардың ені бірнеше метрге жетеді. Платоның үстінен айналаға кең панорама ашылады: алыста Каспий теңізінің көкжиек сызығы көрінеді.

Климаты және баруға қолайлы уақыт

Босжирада жазы өте ыстық, шілде-тамыз айларында күндізгі температура +40°C-тан асуы мүмкін. Қысы суық, бірақ қар аз түседі, қаңтарда түнде -10°C-қа дейін төмендейді. Ең қолайлы уақыт – сәуір-мамыр және қыркүйек-қазан айлары. Бұл кезде ауа температурасы +20–25°C шамасында болады, күн ашық, жауын аз. Жазда сапарға шықсаңыз, таңертең ерте немесе кешке қарай жүрген жөн, өйткені түсте күн қатты қызады.

Қыста да Босжираны аралауға болады, бірақ күн қысқа, жел күшті, кейде қар жауады. Жолдардың жағдайы нашарлауы мүмкін, сондықтан тәжірибелі жүргізушімен және дайындықты көлікпен бару керек.

Не көруге болады

Босжирадағы ең танымал нысандардың бірі – «Тау басы» деп аталатын жартас, ол алыстан алып қамалға ұқсайды. Сондай-ақ «Үш ағайынды» жартастары, «Түйе» мүсіні және «Қақпа» деп аталатын табиғи арка бар. Бұл жерлер фотосуретке түсіру үшін өте танымал. Плато бойымен жүріп, ежелгі қорымдар мен петроглифтерді көруге болады. Кейбір жартастарда біздің эрамызға дейінгі кезеңге жататын суреттер сақталған.

Босжира – қорық аумағына кірмейді, бірақ табиғатты қорғау ережелерін сақтау қажет: қоқыс тастамау, жартастарға жазу жазбау, өсімдіктерді жұлмау. Мұнда кемпинг ұйымдастыруға болады, бірақ от жағу тек белгіленген жерлерде рұқсат етіледі.

Тузбаир каньоны: тұзды көлдер мен түрлі-түсті жартастар

Каньонның сипаттамасы

Тузбаир каньоны Маңғыстаудың солтүстік-батысында, Ақтаудан шамамен 200 шақырым жерде орналасқан. Ол шамамен 20 шақырымға созылады, тереңдігі кейбір жерлерде 100 метрге жетеді. Каньонның түбінде тұзды көлдер мен сортаңдар бар. Жартастарының түсі ашық сары, қызғылт, ақ және сұр реңктерге ие, бұл оған ерекше әсемдік береді.

Тузбаирдың ең танымал бөлігі – «Тұзды көл» деп аталатын аймақ. Мұнда судың беті күн ашық кезде айнадай шағылысып, айналаны көрсетеді. Көлдің тұздылығы жоғары, сондықтан суда жүзу мүмкін емес, бірақ жағасында серуендеуге болады. Каньон бойымен жүретін жолдар тар, кейде тік құлдилайды, сондықтан абайлау керек.

Бару уақыты және климат

Тузбаирда да жазы ыстық, қысы салқын. Көктем мен күз – ең қолайлы маусымдар. Наурыз-сәуірде қар еріп, каньон түбінде шағын өзендер пайда болады, бұл кезде табиғат ерекше жанданады. Қыркүйекте ауа райы жайлы, туристер аз. Шілде-тамызда түсте +45°C-қа дейін ыстық болады, сондықтан сапарды таңертең бастаған дұрыс.

Қыста каньонға бару қиындау, өйткені жел күшті, кейде қар жауып, жолдарды жауып қалады. Бірақ қысқы пейзаж да өзіндік әсер береді.

Каньонда не істеуге болады

Тузбаирда серуендеу, фотосуретке түсіру, табиғатты тамашалау – негізгі іс-шаралар. Кейбір турлар каньон түбімен жүретін жаяу маршруттарды ұсынады. Сондай-ақ мұнда ежелгі қоныстардың іздері мен петроглифтерді көруге болады. Түнде ашық аспанда жұлдыздарды тамашалауға болады, өйткені жарық аз.

Каньон аумағында кемпинг ұйымдастыруға рұқсат етіледі, бірақ су көздері жоқ, сондықтан ауыз суды өзіңізбен алып жүру қажет. Қоқысты арнайы қапқа жинап, алып кету керек.

Шеркала тауы: аңыздар мен тарихи орын

Таудың орны және ерекшеліктері

Шеркала тауы Маңғыстаудың орталығында, Ақтаудан шамамен 150 шақырым жерде орналасқан. Ол теңіз деңгейінен 300 метр биіктікте, жалғыз тұрған әктас тау. Таудың пішіні алыстан қамалға немесе алып кемеге ұқсайды. Жергілікті халық оны «Шеркала» (яғни «қамал тау») деп атайды. Таудың басына шығу үшін арнайы соқпақ бар, бірақ ол тік және тайғақ, сондықтан абайлау керек.

Шеркаланың айналасында ежелгі қорымдар мен қоныстардың қалдықтары бар. Бұл жерлерде археологтар көптеген тарихи жәдігерлер тапқан. Таудың өзі де киелі орын саналады, жергілікті тұрғындар оны қастерлейді.

Климат және бару маусымы

Шеркалада да климат шөлейтті: жазы ыстық, қысы суық. Ең жақсы уақыт – сәуір-мамыр және қыркүйек-қазан. Жазда тау басында жел соғады, бірақ түбінде ыстық. Қыста тау басына шығу қауіпті, өйткені мұз болады.

Тауға шығу үшін ыңғайлы аяқ киім, су, бас киім қажет. Шығу шамамен 30-40 минут алады.

Айналасындағы көрікті жерлер

Шеркала маңында «Қаратау» жотасының сілемдері, «Айрақты» тауы және басқа да табиғи нысандар бар. Мұнда ежелгі қалалардың орындары – «Қызылқала», «Жалпақтас» сияқты археологиялық ескерткіштер кездеседі. Сонымен қатар, жерасты мешіттері де осы өңірде шоғырланған.

Шеркаладан әрі қарай сапар шегіп, Сенек ауылына баруға болады, онда жерасты мешіттерінің бірі – «Бекет ата» мешіті орналасқан.

Жерасты мешіттері: рухани мұра

Мешіттердің тарихы мен орналасуы

Маңғыстау жерасты мешіттері – бірегей тарихи-мәдени ескерткіштер. Олар негізінен әктас жартастарды ойып салынған. Ең танымалдары: «Бекет ата», «Шопан ата», «Масат ата», «Сұлтан епе» және т.б. Бұл мешіттер орта ғасырларда пайда болған, кейбіреулері біздің эрамыздың X-XII ғасырларына жатады. Олар тек діни ғибадат орны ғана емес, сонымен қатар саяхатшылар мен жолаушылардың баспанасы болған.

Мешіттер әдетте жер бетінен 30-40 метр тереңдікте орналасқан. Ішінде намаз оқитын зал, құрбандық шалу орны, тұратын бөлмелер бар. Қабырғаларына Құран сөздері мен түрлі өрнектер ойып жазылған. Кейбір мешіттердің ішінде ежелгі құдықтар мен ас үй ошақтары сақталған.

Бару ережелері

Жерасты мешіттері – қасиетті орындар, сондықтан бару кезінде белгілі бір ережелерді сақтау керек. Әйелдер бастарын жауып, ұзын юбка немесе шалбар киюі ұсынылады. Ерлер де тым ашық киіммен кірмеуі керек. Мешіт ішінде дауыстап сөйлеуге, суретке флешмен түсіруге болмайды. Аяқ киімді шешіп кіру қажет.

Кейбір мешіттерге кіру тегін, бірақ қайырымдылық ретінде ақша қалдыруға болады. Экскурсияны алдын ала тапсырыс беру арқылы гидпен баруға болады.

Қай мешіттерді көруге болады

Біздің турлар аясында әдетте «Бекет ата» және «Шопан ата» мешіттеріне бару ұйымдастырылады. «Бекет ата» мешіті Оғыланды ауданында, Сенек ауылынан 20 шақырым жерде орналасқан. Ол үш деңгейден тұрады, әр деңгейі әртүрлі бөлмелерге бөлінген. «Шопан ата» мешіті Жаңаөзен қаласының маңында, жерасты қуысында орналасқан. Бұл мешіттердің іші салқын, сыртта ыстық болса да, іште +15–20°C болады.

Мешіттерге бару рухани тазаруға, тарихпен танысуға мүмкіндік береді. Бұл орындардың әрқайсысының өз аңыздары мен әңгімелері бар.

Біздің турлар: салыстыру және таңдау

Турлардың сипаттамасы

Біз Маңғыстауға үш түрлі ұзақтықтағы джип-турларды ұсынамыз. Олардың барлығы топтық форматта, джиптермен жүзеге асады. Турлар бағдарламасына Босжира, Тузбаир, Шеркала және жерасты мешіттері кіреді. Айырмашылық – ұзақтығында және бағасында.

«Маңғыстау бойынша джип-экспедиция: Босжыра, Тұзбайыр және жер асты мешіттері» – 4 күн / 3 түн, бағасы 180 000 ₸/⁠адам. Бұл ең қысқа тур, негізгі нысандарды қамтиды. «Маңғыстау сафари: Шерқаладан Босжыраға дейін» – 5 күн / 4 түн, бағасы 230 000 ₸/⁠адам. Мұнда қосымша уақыт бөлінеді, кемпингтерде түнеу бар. «Маңғыстау бойынша үлкен саяхат: Босжыра, Тұзбайыр, Шерқала және жер асты мешіттері» – 7 күн / 6 түн, бағасы 320 000 ₸/⁠адам. Бұл ең толық тур, барлық негізгі және қосымша нысандарды аралауға мүмкіндік береді.

Салыстыру кестесі

Қай турды таңдау керек

Егер уақытыңыз шектеулі болса, 4 күндік турды таңдауға болады. Ол негізгі нысандарды қамтиды, бірақ қарқыны жоғары. 5 күндік сафари – орташа нұсқа, кемпингтерде түнеу арқылы табиғатпен жақын танысуға мүмкіндік береді. 7 күндік үлкен тур – ең толық, асықпай аралауға, әр нысанға көбірек уақыт бөлуге мүмкіндік береді. Барлық турлар топтық, сондықтан жаңа адамдармен танысып, бірге сапар шегуге болады.

Тур бағасына кіретін қызметтер: көлік, жүргізуші-гид, кемпингтік жабдықтар, тамақтану (кейбір турларда). Кірмейтін қызметтер: жеке шығындар, кәдесыйлар, қосымша экскурсиялар. Барлық қосымша қызметтер тур аясында ұсынылмайды, қажет болса, жеке ұйымдастыруға болады.

Сапарға дайындық және қауіпсіздік

Физикалық дайындық

Маңғыстау турлары көбінесе джиптермен жүруге негізделген, бірақ кейбір нысандарға жаяу жүру қажет. Мысалы, Шеркала тауына шығу, каньондарды аралау физикалық дайындықты талап етеді. Орташа деңгейдегі дайындық жеткілікті: күніне 5-10 шақырым жаяу жүре алатын болсаңыз, қиындық туындамайды. Егде жастағы адамдар мен балалар үшін де қолайлы, бірақ шектеулерді броньдау кезінде нақтылау қажет.

Сапар алдында дәрігерге қаралып, қан қысымыңызды тексеруге кеңес береміз. Ыстықта ұзақ жүруге дайын болыңыз.

Не алу керек

• Жеңіл, жабық аяқ киім (кроссовка немесе треккингтік етік)
• Бас киім (панама, кепка) және күннен қорғайтын көзілдірік
• Күн қорғаныш кремі (SPF 50+)
• Жеңіл, тыныс алатын киімдер (ұзын жеңді)
• Жылы киім (түнде салқын болады)
• Жеке дәрі-дәрмек қобдишасы
• Ауыз суы (күніне кемінде 2-3 литр)
• Фонарь, қосалқы батареялар
• Кішкене рюкзак

Қауіпсіздік ережелері

Маңғыстауда сапар шегу кезінде бірнеше қауіпсіздік ережелерін сақтау маңызды. Біріншіден, гидтің нұсқауларын мұқият тыңдаңыз және топтан бөлінбеңіз. Екіншіден, белгіленген жолдармен жүріңіз, әсіресе жартастар мен каньондарда. Үшіншіден, ауа райы құбылмалы болуы мүмкін, сондықтан киіміңізді дайындаңыз. Төртіншіден, жерасты мешіттерінде өзіңізді ұстай біліңіз, діни орындарға құрметпен қараңыз.

Шөлде жүргенде күн соққысынан сақ болыңыз, көп су ішіңіз. Жолдарда байланыс нашар болуы мүмкін, сондықтан жақындарыңызға маршрут туралы айтып қойыңыз.

Маңғыстауға қашан бару керек: маусымдық кесте

Маңғыстаудың климаты континенттік, құрғақ. Жыл мезгілдері бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Төмендегі кестеде айлар бойынша ауа райының орташа көрсеткіштері мен баруға қолайлылығы көрсетілген.

Кестеден көрініп тұрғандай, ең қолайлы уақыт – сәуір, мамыр, қыркүйек және қазан айлары. Осы кезде ауа райы жайлы, табиғат әсем. Шілде-тамызда өте ыстық, бірақ таңертең ерте немесе кешке сапар шегуге болады. Қыста да баруға болады, бірақ жылы киім қажет.

Қорытынды: Маңғыстау – Қазақстанның інжу-маржаны

Маңғыстау облысы – Қазақстанның ең әсем және тарихи бай аймақтарының бірі. Мұндағы Босжира платосы, Тузбаир каньоны, Шеркала тауы және жерасты мешіттері әрбір саяхатшыны таңғалдырады. Біздің джип-турлар осы нысандарды барынша толық қамтиды. Тур ұзақтығы мен бағасы әртүрлі, сондықтан өз мүмкіндігіңізге қарай таңдауға болады. Сапарға жауапкершілікпен дайындалыңыз, қауіпсіздік ережелерін сақтаңыз, табиғатқа құрметпен қараңыз. Маңғыстау сізге ұмытылмас әсер сыйлайды!

Толық ақпарат пен броньдау үшін бізге хабарласыңыз. Біздің мамандар сізге ең қолайлы турды таңдауға көмектеседі.